Payitaht Abdülhamid Halil Rıfat Paşa kimdir, nasıl öldü?

HALİL RIFAT PAŞA KİMDİR?

Devlet adamı, sadrazam (D. 1827, Lika köyü / Siroz / Selanik – Ö. 9 Kasım 1901, İstanbul). Gürcü Halil Rifat Paşa olarak da bilinir. Yöresinde tanınmış olan Bölükbaşı ailesindendir. Osmanlı bürokrasi içinde en altı alt kademe olan tahrirat kâtipliğinden en üst makam olan Sadrazam (Başbakan)’lığa kadar yükselmiştir. Sultan II. Abdülhamid dönemindeki Sadrazamlık görevinden önce Sivas ve İzmir’de valilik yapmıştı.

Sıbyan mektebini bitirdikten sonra İstanbul Mülkiye Mektebi’ne (Siyasal Bilgiler Okulu) gönderildi. Okulu bitirdikten sonra Serez (Siroz) ile Selanik’te tahrirat; Vidin, Edirne, Erzurum gibi illerde divan kâtipliği görevlerinde bulundu. 1864’te Tuna vilayeti idare meclisi başkâtibi, daha sonra aynı vilayetin mektupçusu (yazı işlerini yöneten yüksek görevli) oldu. İlerleyen yıllarda, çeşitli illerde divan katipliği, mektupçuluk, mutasarrıflık, valilik ve sonra Dahiliye Nazırlığı (İçişleri Bakanlığı) ve Sadrazamlık (Başbakanlık) yaptı. Memuriyet yaşamındaki en parlak icraatlarını Sivas, Aydın (İzmir) ve Manastır valilikleri dönemlerinde gerçekleştirdi. Balkanlarda eşkıyaya karşı ilginç mücadele taktikleri ve Anadolu’da bayındırlık alanında vatandaş-devlet işbirliği ile gerçekleştirdiği çalışmalarla tanındı.

Halil Rifat Paşa 1882’de, o dönemde eyalet merkezi olan Sivas’a vali olarak atandı. Yol, içme suyu, tarım ve orman alanlarında bölgede önemli çalışmalar yaptı. Özellikle yol yapımına verdiği önemle tanınmıştır. Ünlü; “Gidemediğin yer senin değildir” sözü onundur.

Sivas’tan sonra atandığı İzmir’de, 1885-86 ve 1889-91 yılları arasında iki dönem valilik yaptı. Bu döneminde, devletin parasızlıktan dolayı bir türlü yaptıramadığı ve yaklaşık olarak 70-80 yıl kadar ertelediği, İzmir’deki ilk askeri hastaneyi (bugün bulunmayan) karantina mahallesi’ne, büyük çabalarla beş yılda inşa ettirdi. Sadrazamlık döneminde yaşanan Türk-Yunan Savası, Osmanlı devletinin zaferi ile sonuçlanmış, Sason İsyanı’nın bastırılması olayı onun döneminde gerçekleştirilmiştir.

Halil Rifat Paşa’nın Dahiliye Nazırlığı (İçişleri Bakanlığı)’nın ilk yılları ile Sadrazamlığının ilk yıllarında en çok ilgilendiği sorun Ermeni isyanlarıydı. Dahiliye Nazırlığı görevindeyken başlattığı Darülaceze projesinin Sadrazamlığının altıncı ayında tamamlanmasıyla resmi açılışını bizzat yaptı. 1899'da Şûrayı devlet üyesi olan oğlu Cavit Bey'in Yanyalı Mustafa adlı bir Arnavut tarafından Köprü üstünde öldürülmesi üzerine görevinden istifa ettiyse de, kendisiyle uyum içinde olan Abdülhamid tarafından bu isteği kabul edilmedi. Aydın valisi olarak görev yaptığı sırada (1886) İzmir'de yayımlanan Hizmet gazetesine ve bu gazetenin yazarlarından Halit Ziya (Uşaklıgil), Tevfik Nevzat gibi gençlere destek oldu. II. Abdülhamid döneminde bütün işlerin Saray’dan yürütüldüğü ve sadrazamların nispeten az rolünün bulunduğu bir zamanda, yumuşak huyluluğu ve padişaha bağlılığı ile ölümüne kadar Sadrazamlık makamını korudu. Altı yıllık (7 Kasım 1895 – 9 Kasım 1901) Sadrazamlık döneminde de başarılı hizmetlerde bulundu. Öldüğünde, Çemberlitaş Divanyolu Caddesi üzerinde Sultan Mahmut Türbesi’nde toprağa verildi.

Halil Rifat Paşa’nın güçlü bir kaleme sahip olduğu ve güzel şiirler de yazdığı söylenir. Bugün İzmir’de bir semt ve yine İzmir Konak’ta bir köşke onu adı verilmiştir. Sivas’ta da bir büstü bulunan Halil Rifat Paşa’nın aynı yerde adını taşıyan bir lise vardır. Bir tip olarak “Elveda Rumeli” adlı TV dizisinde de canlandırılmıştır. Ayrıca ülkenin değişik yerlerinde kimi semt ve eğitim kurumları ile spor kuruluşlarına da adı verilmiştir.

HAKKINDA: İbrahim Alâeddin Gövsa / Türk Meşhurları (1946), Nurettin Birol / Halil Rifat Paşa (Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Aralık 2003), Nurettin Birol / Halil Rıfat Paşa Dönemi ve İcraatı (2009).

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.